Verslaafd aan je smartphone? Zo krijg je de controle terug

Zijn we collectief verslaafd aan onze smartphone?

Ja. Mensen vinden dat een zwaar woord, verslaving. Maar we voelen wél dat we de controle kwijt zijn. Als je bijvoorbeeld een berichtje wil sturen naar de babysit, is de kans groot dat je 10 minuten later iets besteld hebt online, je zit te scrollen op Instagram of YouTube Shorts aan het kijken bent, terwijl je dat berichtje nog altijd niet gestuurd hebt.

We grijpen constant automatisch naar onze gsm. We voelen ons ongemakkelijk als onze telefoon nog in de badkamer ligt en we krijgen stress als de batterij bijna plat is. Pas op, ik ben niet tégen technologie: het maakt ons leven ook makkelijker en leuker. Waar het voor mij vooral over gaat is: wat doe je met die gsm? Mag die al je tijd opslorpen?

Moet de maatschappij iets doen?

We hebben regels en grenzen nodig om onszelf en anderen geen schade te berokkenen, net als bij autorijden. Onze fysieke en mentale gezondheid lijdt onder te veel schermtijd. Overheden en scholen kunnen hier een grote rol in spelen. Ik denk aan bewustmaking van jonge ouders, misschien al tijdens de zwangerschap en de babytijd. En goede afspraken met scholen rond digitale bereikbaarheid, opvoeding en voldoende beweging.

Yasmin deed een 100-dagenchallenge om af te kicken: wat was het allermoeilijkste?

Om weer baas te worden over mijn gsm ging ik van 5,5 uur schermtijd naar 1,5 uur. Niets in mijn handen hebben, was in het begin het moeilijkste. Niets om met mijn duim te doen. Ik miste de handeling. Ik heb een stressballetje in de plaats gekocht. Vandaag vind ik momenten van leegte of wachten nog altijd lastig. In de wachtzaal bij de dokter bijvoorbeeld zit iedereen op zijn gsm. Misschien ga ik dan ook wel eens een mailtje sturen, maar ik ga niet zitten scrollen ofzo. Ik neem een boek mee. En er zit een notitieboekje in mijn handtas.

Geeft je telefoon je (onbewust) stress?

Technostress bestáát. Technologie is gemaakt voor snelheid, en wij gaan daar fel in mee. We worden letterlijk gepusht om informatie te consumeren. En we zijn constant beschikbaar: we hebben de indruk dat we direct moeten antwoorden op elk bericht. Omdat we dat onbewust ook van anderen verwachten.

Maar waar stopt het? Ons brein is daar niet voor gemaakt. Doodmoe worden we ervan. Niet meteen reageren vraagt moed én kost moeite. Maar je kan zélf bepalen wanneer je beschikbaar bent. Durf dat communiceren. Ook het algoritme waarin je terechtkomt, speelt een rol: je wordt wie je volgt. Het brengt je in een loophole die je constant bevestigt in je overtuigingen. Als je dan in het echte leven mensen tegenkomt die over bepaalde dingen totaal anders denken, kan dat veel stress geven en zelfs tot conflicten leiden.

Wat als je geen probleem ziet in je scrollgedrag?

Ik daag je uit om een paar dagen intermittent scrolling te proberen: leg je gsm 2 uur voor je gaat slapen weg (bv. om 21u) en pak hem pas 12 uur later — om 9u de volgende ochtend terug. Na een paar dagen merk je het verschil. Je slaapt dieper en beter en je staat fris op in plaats van de dag te starten met een half uur scrollen. Doe iets voor jezelf: bewegen, met de kinderen spelen, een boek lezen, … als het maar offline is. En laat je daarna pas leiden door de content van anderen. Want dat is eigenlijk wat de gsm doet.

Digital nutrition in plaats van een digital detox: wat is het verschil?

Een detox als 'een week niet op je gsm' is te extreem en niet realistisch. Er staan ook nuttige apps op je gsm die je dagelijks gebruikt. Het gevaar schuilt niet in de technologie, maar in hoe we met die technologie omgaan. Het gaat om bewuste keuzes maken, zélf controle houden en je niet verliezen in de algoritmes. Ik kies ervoor om mijn social mediatijd te beperken tot 10 minuten op LinkedIn en 20 minuten op Instagram. Er is ook een groot verschil tussen de snelle dopaminekicks (TikTok, YouTube Shorts) en content die voedt en verrijkt zoals longreads, podcasts of een DIY-video. Kom je dus op de socials iemand interessant tegen? Ga die dan vooral ook daarbuiten volgen.

Wat gebeurt er als je fysiek aanwezig bent maar mentaal op je gsm zit?

Een ouder die er met zijn hoofd niet bij is omdat die op de gsm zit, is voor een kind erger dan een ouder die een week op reis is.

Onderzoek zegt dat elke dag 15 minuten met je kind spelen of bezig zijn al genoeg is. Veel ouders komen daar zelfs niet aan. Ze moeten zich haasten om op tijd thuis te zijn, er moet gegeten worden en dan komt er nog een mail binnen die dringend beantwoord moet worden.

Ik ga iets zeggen dat niet populair is, maar veel mensen vinden zichzelf te belangrijk. Je bent niet onvervangbaar, láát die mail of die Whatsapp vriendengroep even. Je bent wel onvervangbaar voor je kind. Jonge kinderen zie je soms maar een uur per dag. Dat kwartiertje spelen met jou is echt belangrijk.

Social Me: minder scherm, meer verbinding

Deed jij op 21 juni ook mee met de nationale Social Me-dag van Helan? Een Social Me-dag is een dag zonder Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X en LinkedIn. Zo maak je tijd vrij om in het écht sociaal te zijn: een babbel in plaats van een chat, een knuffel in plaats van een emoji, of een wandeling in buitenlucht in plaats van een filter.

En Social Me mag je gerust vaker doen dan 1 keer per jaar op 21 juni. Plan bijvoorbeeld bewust één vaste dag per week of maand zonder social media.

Doe je mee?