Nieuwe studie toont verband tussen gezinssituatie en gebruik mentale gezondheidszorg

Meer medicatie en psychatrische zorg

Er is in België bij alle leeftijdsgroepen een algemene stijging van mentale gezondheidszorg. Het chronisch gebruik van antidepressiva nam in de onderzochte periode met meer dan 60 procent toe. Bij antipsychotica gaat het zelfs om een stijging van bijna 93 procent, al blijft het gebruik van die medicatie beperkt tot een kleinere groep. Ook het aantal mensen dat een psychiater raadpleegt steeg met bijna 30%.

Wederzijdse invloed mentale weerbaarheid en gezinssituatie

We zien duidelijke verschillen in wie mentale zorg gebruikt. Alleenstaanden en mensen zonder kinderen maken er gemiddeld vaker gebruik van. “Dit betekent absoluut niet dat wie geen partner of kinderen heeft automatisch mentaal kwetsbaarder is. De realiteit is een pak complexer. Gezinssituatie en mentale gezondheid beïnvloeden elkaar wederzijds. Lang niet iedereen zonder partner of kinderen is daarom eenzaam en dus bijgevolg mentaal kwetsbaarder”, nuanceert Katrien De Reu, arts-experte bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen.

Eenzaamheid speelt een centrale rol in het onderzoek. “Eenzaamheid is het verschil tussen de sociale contacten die je hebt en de contacten die je zou willen”, vertelt Ludo Vandenthoren, expert bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen. “Het is een subjectief gevoel. Je kan veel mensen rondom je hebben en je toch eenzaam voelen.” Eenzaamheid hangt samen met een hogere kans op depressieve gevoelens, angst en een lagere levenstevredenheid.

Verschil tussen mannen en vrouwen

Gender maakt het beeld nog complexer. Vrouwen gebruiken vaker antidepressiva en stappen sneller naar een psychiater dan mannen. “Vrouwen zoeken doorgaans sneller hulp,” zegt Ludo Vandenthoren, “bij mannen rust er nog altijd een groter taboe op mentale kwetsbaarheid en hulp vragen. Genderstereotypen spelen daarin een belangrijke rol, zowel bij patiënten als bij artsen.”

De rol van omgevingsfactoren

De studie wijst ook op bredere maatschappelijke factoren. Armoede en een kwetsbare socio economische situatie hangen sterk samen met mentale gezondheid. “Je hebt middelen nodig om deel te nemen aan sociale activiteiten, om je netwerk uit te breiden en om toegang te krijgen tot kwaliteitsvolle zorg,” zegt De Reu. “Therapie is duurder dan medicatie, wat mee verklaart waarom sommige mensen sneller naar medicatie grijpen.” Daarnaast wijst de literatuur op het belang van een groene leefomgeving, met sociale samenhang, een veilige buurt en werk dat zekerheid en zingeving biedt.

Een gedeelde verantwoordelijkheid

Deze bevindingen maken duidelijk dat mentale gezondheid niet los kan worden gezien van de sociale realiteit. “Eenzaamheid hoort bij het leven en is menselijk. Iedereen voelt zich wel eens eenzaam, en dat is normaal. Maar het is geen individueel falen. Het is een maatschappelijk vraagstuk waar we samen iets aan kunnen doen. We moeten van eenzaamheid een prioriteit maken in het beleid”, besluit Katrien De Reu.