Gezond leven

De verschillende fasen van de menopauze: de natuur aan het werk

Alle vrouwen komen ooit in de menopauze. Dat is geen ziekte, maar een natuurlijke fase in het leven als vrouw. Amper 170 jaar geleden werd een vrouw gemiddeld 48 jaar en kwam ze niet aan de leeftijd van de menopauze toe. Nu worden vrouwen gemiddeld 83 jaar en zitten ze gemakkelijk een derde van hun leven in de zogenaamde postmenopauze. Voor je gezondheid is het dus belangrijk om goed te weten wat de menopauze juist is en hoe ze verloopt.

Alle vrouwen komen in de menopauze, maar niet alle vrouwen hebben last van klachten. 75% van de vrouwen heeft last van bepaalde klachten, bv. opvliegers. Het is eigenlijk nog niet goed geweten waarom die verschillen bestaan. Het overgrote deel van de vrouwen maakt hetzelfde mee – ze maken in de menopauze allemaal minder oestrogenen of vrouwelijke hormonen aan –, maar toch zijn er vrouwen die er minder last van hebben. En er zijn ook vrouwen die er helemaal geen last van hebben.

De dag waarop een vrouw kan besluiten dat ze in menopauze is, is ze definitief onvruchtbaar. Het kan niet voorspeld worden wanneer een vrouw aan de overgang van vruchtbaarheid naar onvruchtbaarheid begint. Dat is voor iedere vrouw verschillend.

De gemiddelde leeftijd waarop een vrouw in de menopauze komt, is 51 jaar. Op basis van dat gemiddelde is het dus ergens een normaal gegeven tussen 40 en 58 jaar. Sommige vrouwen beginnen er vroeger aan, andere later. Tussen 40 en 45 is het vroeg, na 55 is het laat.

Een vrouw kan voor haar 40ste ook al in de menopauze komen, maar dan heet het niet menopauze, maar prematuur ovarieel falen. Dat is eerder uitzonderlijk.

De menopauze en ouder worden kun je niet uit elkaar houden. Er zijn drie klachten die typisch worden beschouwd als veranderingen door de menopauze: 

  • veranderingen in het menstruatiepatroon vanaf de perimenopauze
  • opvliegers en nachtelijk zweten
  • vaginale droogte

Alle andere klachten (stemmingswisselingen, minder zin in seks, huilbuien, concentratiestoornissen, …) worden niet gezien als typisch voor de menopauze, omdat die ook in andere levensfasen kunnen voorkomen. Je kan dus niet alles toeschrijven aan de menopauze.

Wat je gewicht betreft, kan je 5 kg extra verbinden aan de menopauze op een periode van 10 jaar overgang. Goed slapen is heel belangrijk, stress managen, voldoende bewegen, gezonde voeding, … Dat zijn belangrijke aspecten die een aantal klachten kunnen verminderen. Alcohol en te veel suiker kunnen ook triggers zijn voor opvliegers. 

Het hele proces van de overgang of transitie van vruchtbaarheid naar onvruchtbaarheid bestaat uit verschillende fasen: de pre- of perimenopauze, de menopauze zelf en ten slotte de postmenopauze.

De verschillende fasen

1. Pre- of perimenopauze

Beide benamingen worden door elkaar gebruikt. Strikt genomen gaat de premenopauze het verste terug in de tijd: eigenlijk geldt de hele periode vanaf de vruchtbaarheid tot aan de menopauze als premenopauze. Het begrip slaat dan vooral op de levensfase waarin er nog geen veranderingen in het menstruatiepatroon merkbaar zijn.

De perimenopauze, ook gekend als de ‘overgang’,  is letterlijk de periode rond de menopauze, maar slaat vooral op de laatste 4 jaar tot je in de menopauze bent. Typisch voor de perimenopauze zijn de veranderingen in het menstruatiepatroon. De cyclus wordt korter of langer, je hebt meer of minder bloedverlies of je menstruatie slaat een aantal maanden over. In de perimenopauze kan je ook al last hebben van opvliegers of slechter slapen.

Je moet de overgang zien als het omgekeerde van de puberteit. De puberteit is voor jongeren ook heel verschillend: de ene heeft er veel last van, de andere weinig. De ene begint op 12 te puberen, de andere pas op 15. Dat geldt ook voor de overgang. Je kan uiteindelijk niet voorspellen hoe lang de perimenopauze zal duren.

Als je vroeg in de menopauze komt, kan dat genetische oorzaken hebben. Maar voor de rest wordt het tijdstip niet bepaald door je lengte, gewicht of leeftijd bij je eerste menstruatie, noch door het aantal zwangerschappen of de socio-economische status. Vrouwen die roken, komen wel 1 tot 2 jaar vroeger in de menopauze.

2. Menopauze

Vervolgens heb je de menopauze zelf. Dat is de dag waarop een vrouw 12 maanden na elkaar niet meer heeft gemenstrueerd. Dat kan je pas achteraf vaststellen en ook alleen maar als een vrouw ‘puur natuur’ is, dat wil zeggen als ze geen anticonceptiepil neemt, geen spiraal heeft en nog een baarmoeder heeft.

Want de menopauze heeft per definitie te maken met het einde van de menstruatie. Als je nog de pil neemt of geen baarmoeder meer hebt en daardoor niet meer menstrueert, kan je dat dus moeilijker vaststellen (tenzij via de typische klachten of de leeftijd).

De eerste dag van je laatste menstruatie is de eerste dag van een cyclus van 12 maanden waarna de menopauze plaatsvindt. Als je exact wil weten wanneer je in de menopauze komt, noteer je dus best de datum van die dag. Maar je weet natuurlijk nooit op voorhand dat het om je laatste menstruatie gaat.

3. Postmenopauze

Na de dag van de menopauze is een vrouw voor de rest van haar leven in de postmenopauze. In deze fase kunnen de klachten het ergst zijn omdat je nu niet meer menstrueert en niet langer voldoende oestrogenen aanmaakt. Gelukkig heeft de natuur ervoor gezorgd dat je voor de functies buiten de voortplanting wel nog voldoende oestrogenen aanmaakt. Zo hebben vrouwen met een normaal gewicht en wat vet in de taille, in principe voldoende oestrogeenproductie.

De vrouwelijke hormonen, de oestrogenen, zijn niet alleen werkzaam in de eierstokken, maar in heel het lichaam. Onder meer in de hersenen, de borsten, de huid en de hart- en bloedvaten. In de postmenopauze worden ze niet meer aangemaakt in de eierstokken, maar op die andere plaatsen nog wel.

Als je veel last hebt van opvliegers en nachtelijk zweten en je levenskwaliteit er erg onder lijdt, kan je een hormoonsubstitutietherapie (HST) opstarten. Als je geen last hebt, is er geen indicatie om een HST op te starten.

Het feit dat het aantal vrouwelijke hormonen afneemt, kan een negatief gevolg hebben voor hart- en vaatziekten. Tot je zestigste ben je als vrouw beschermd door oestrogenen, maar nadien maken vrouwen evenveel kans op hart- en vaatziekten als mannen.

Meer info nodig?

Voor meer informatie over de menopauze en over bepaalde lichamelijke klachten kan je terecht bij Catherine De Clerck, menopauzeconsulent in het Heilig Hart Ziekenhuis van Lier. Je kan haar bereiken via de website menopauzeinfo.be.

Alles wat je moet weten over de perimenopauze

Lees verder

Deel dit artikel

Tags
Menopauze

Verder lezen

De link tussen de menopauze en dementie, osteoporose en hart- & vaatziekten

Wie menopauze zegt, denkt vaak aan typische klachten zoals warmteopwellingen of slecht slapen. Maar professor Herman Depypere, gynaecoloog aan de Vrouwenkliniek van het UZ Gent, wijst erop dat ook dementie, osteoporose en hart- en vaatziekten dikwijls een link hebben met de gevolgen van de menopauze. Wie zich daarvan bewust is, kan daar in het dagelijks leven rekening mee houden. En als er klachten zijn, kan hormoonsubstitutie ook een rol spelen. Een verwittigde vrouw is er twee waard.

Op zoek naar dat vakantiegevoel

Eindelijk vakantie… Een tijd waarin niets moet en veel mag. We gaan allemaal graag op zoek naar dat speciale ‘vakantiegevoel’. Maar wat als je je plannen moet bijsturen? Of wat als je een beetje bang geworden bent om te reizen?

Bescherm je kinderen tegen kinkhoest en laat je vaccineren

Het begint met een verkoudheid, een lichte hoest, een loopneus, een beetje koorts en kan fatale gevolgen hebben. Kinkhoest is een lelijk beestje dat ernstige gevolgen kan veroorzaken bij de allerkleinsten.

Weet wat je zweet

In de zomer zweet je wat af. Gezond denkt de één, vies denkt de ander. Onze perceptie over zweten – of de gevolgen daarvan – verschilt sterk van persoon tot persoon. Maar waar komt al dat zweet eigenlijk vandaag? We helderen het voor je op!